بڕگەکانی دانیشتن
-
• خستنەڕووی بابەتێکی گشتی بۆ گفتوگۆ دەربارەی (خراپبوونی بارودۆخی سیستەمی کارەبا) بە ئامادەبوونی وەزیری کارەبا و کادیرە پێشکەوتووەکانی وەزارەتەکە.جێبەجێکراو
کۆنووسی دانیشتن
ئەنجومەنی نوێنەران لە بەرواری (27/7/2026) حەوتەمین دانیشتنی وەرزی یاسادانانی دووەمی ساڵی یاسادانانی یەکەمی خولی هەڵبژاردنی شەشەمی بەست بە سەرۆکایەتی بەڕێز هیبەت حەلبووسی سەرۆکی ئەنجومەن و بە ئامادەبوونی (210)، و دانیشتنەکە ئەمانەی لەخۆگرت:
- بەخێرهاتنکردنی بەڕێز سەرۆکی ئەنجومەن بە ئامادەبوونی وەزیری کارەبا بەڕێز عەلی سەعدی وەهیب و کادیرە پێشکەوتووەکەی وەزارەتەکە، و ڕوونیکردەوە کە میوانداریکردنەکە ئامانجی گفتوگۆکردنە لەسەر بارودۆخی کارەبا و پلانەکانی وەزارەت بۆ چارەسەرکردنی شکستەکان و کۆسپەکان لە بەرهەمهێنان و دابەشکردن و دابینکردنی وزە، سەرباری لێکۆڵینەوە لە چارەسەرەکان لە وەرزی هاوینی ئێستا و ماوەکانی داهاتوو، و پێداگریکرد لەسەر پێویستی دۆزینەوەی جێگرەوە گونجاوەکان بەپێی پلانی واقیعی کە وەزارەت دایدەنێت، و ئامادەیی ئەنجومەنی نوێنەرانی دەربڕی بۆ پێشکەشکردنی پشتگیری پێویست بۆ باشترکردنی بارودۆخی کارەبا بە مەرجێک وەزارەت بەپێی ڕێچکەیەکی دروست کار بکات بۆ تێپەڕاندنی کێشەکان و شکستەکان.
- بەڕێز وەزیری کارەبا باسی لەو کێشانە کرد کە وەزارەت لە بەرهەمهێنان و دابەشکردنی وزەی کارەبایی پێیانەوە دەناڵێنێت، و ڕوونیکردەوە کە پێویستی چارەسەرکردنی کێشەکان ناتوانرێت بە سنوورێکی کاتی دیاریکراو سنووردار بکرێت چونکە بارودۆخی سیستەمی کارەبا دابەزیوە بۆ 22 هەزار مێگاوات لە کاتی ئێستادا بەهۆی دەرچوونی هەندێک وێستگە لە خزمەت بەهۆی کەمی دابینکردنی سووتەمەنی لە هەرێمی کوردستان و تورکیاوە دوای ئەوەی لە ماوەی ڕابردوودا 27000 مێگاوات بوو، سەرباری لەدەستدانی 3000 مێگاوات دوای ڕاگرتنی دابینکردنی غاز و زیانگەیشتن بە وێستگەی عەمارە و دەرچوونی لە خزمەت بەهۆی ڕووبەڕووبوونەوەی ئاگرکەوتنەوە، و ئاماژەیدا کە پێداویستی عێراق بۆ وزەی کارەبایی 60 هەزار مێگاواتە، لە کاتێکدا بەرهەمهێنراوی ئێستا یەک لەسەر سێی بڕی بەرهەمهێنانی داواکراو پێکدەهێنێت و لەدەستدانی وزەی کارەبایی گەیشتووەتە 60% بەهۆی دەستدرێژیکردن بۆ سەر هێڵەکانی گواستنەوە کە ڕێژەیەکی بەرزە بەراورد بە پێوەری جیهانی وزە، و ڕوونیکردەوە کە شاندی عێراقی لە سەردانەکەی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا چڕبووەوە لەسەر گفتوگۆکردنی دۆسیەی کارەبا و جەختکردنەوە لەسەر بەدەستهێنانی هەندێک ئاسانکاری دەربارەی دۆزینەوەی میکانیزمێک بۆ دانەوەی بەشێک لە شایستە داراییەکانی کەڵەکەبوو بۆ لایەنی ئێرانی لە بەهای غازی هاوردەکراو، و ئاماژەیدا بە سەردانی شاندێکی حکومی بۆ ئەنقەرە بۆ گەڕاندنەوەی گەیاندنی بەستنەوەی نێوان عێراق و تورکیا بە 600 مێگاوات، و ئاماژەیدا کە هۆکاری ڕاگرتنی کێڵگەی کۆرمۆر لە دابینکردنی غاز بەهۆی بوونی هەڕەشەی ئەمنییەوە بوو، و ئاماژەیدا کە دەستپێکردنەوەی پەمپکردن پێویستی بە پاراستنی کێڵگەکەیە لە ئامانجگرتن بۆ هێنانەدی وزەیەک بە بڕی 1600 مێگاوات، و ڕوونیکردەوە کە تەرخانکراوی دارایی وەزارەتی کارەبا لە بودجەی سێ ساڵییەکەدا کارپێکردنەکەی زیاتر لە 48 تریلیۆن دینار و وەبەرهێنانەکەی 5.8 تریلیۆن دینار بوو بۆ سێ ساڵی پێشوو.
لە لایەکی دیکەوە، بەڕێز بریکاری وەزارەت بۆ کاروباری بەرهەمهێنان ڕوونیکردەوە کە پلانی چاککردنەوەی پەیڕەوکراو لەلایەن وەزارەتەوە لە نیوەی ئەیلوولەوە دەستپێدەکات و تا مانگی نیسانی هەر ساڵێک کە ئامانجی چاککردنەوەی 15000 مێگاواتە لە هەموو وێستگەکان، و زیادیکرد کە جیاکردنەوەی چاککردنەوەی ئامێرە قورسەکان لە وێستگەی کارەبای واست بەهۆی بارودۆخی هەرێمیی ئێستاوە بوو.
- وەزیری کارەبا پێشنیاریکرد کە پڕۆژە وەبەرهێنەکان بەدوای سەرچاوەیەکی خۆیی کارەبادا بگەڕێن تا تێپەڕبوونی ماوەی لووتکە، و ئاماژەیدا بە پێویستی چارەسەرێکی یاسادانان تایبەت بە تەعریفەی کۆکردنەوەی پارە بۆ نرخی کیلۆوات لە کاتژمێرێکدا، و ئاماژەیدا کە پێویستی وەبەرهێنانی کارەبا لە ئاستی هەر پارێزگایەک دەخوازێت لەگەڵ دانانی خشتەیەکی کاتی پابەندکەر بۆ لایەنی وەبەرهێنەر بۆ باشترکردنی ئاستی وزە، و ڕوونیکردەوە کە وەزارەت کار لەسەر فرەچەشنکردنی سەرچاوەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا دەکات و حکومەت گرنگی بە چاکسازی و پەرەپێدانی کەرتی کارەبا لە عێراق دەدات بە شێوەیەکی هەنگاو بە هەنگاو، و پێشکەشکردنی پلانێک لە بەرنامەی حکومیدا بۆ زیادکردنی 7000 مێگاوات بۆ سیستەمی کارەبا بۆ گەیشتن بە ئاستی 35000 مێگاوات تا ساڵی 2030، و ڕوونیکردەوە کە وەزارەت یاداشتنامەیەکی بنەماکانی لەگەڵ کۆمپانیای جی ئی ئەمریکی واژووکرد بۆ باشترکردنی ئاستی وزە سەرباری هێڵێکی دیکە کە بریتییە لە بەستنەوەی کارەبایی لەگەڵ سعوودیە و کوەیت، سەرباری هەوڵەکانی وەزارەت بۆ دۆزینەوەی جێگرەوەکان لەگەڵ وەزارەتی نەوت تا سەقامگیربوونی بارودۆخەکان لە ناوچەکە.
- بەڕێز سەرۆکی ئەنجومەن ئاراستەیکرد بە میوانداریکردنی لیژنەی نەوت و وزە بۆ وەزیری نەوت بۆ وردبوونەوە لە پلانەکانی وەزارەت بۆ دابینکردنی غازی هاوەڵ و ئازاد بۆ وێستگەکانی کارەبا بۆ وەبەرهێنانی باشترین بۆ وزە.
- بەڕێز عەدنان فەیحان جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەن ئاماژەیدا بە بوونی خراپی پلاندانان و بەڕێوەبردن لە دۆسیەی کارەبا کە زۆرێک لە شکستەکانی لێکەوتەوە کە پێویستیان بە چارەسەرکردنە، و لە پێشەوەیان گەندەڵی کە بووە هۆی بەفیڕۆدانی پارەیەکی زۆر کە بۆ کەرتی کارەبا تەرخانکرابوون، و پێداگریکرد لەسەر گرنگی ئاگاداربوون لە پلانی وەزارەت لە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و باشترکردنی بارودۆخی کارگێڕی لەگەڵ ڕوونکردنەوەی ئەو چارەسەرانەی وەزارەت دایاندەنێت لە ژێر ئەو بارودۆخە سەختانەی ناوچەکە پێیدا تێدەپەڕێت.
لە لایەن خۆیەوە، بەڕێز فەرهاد ئەتروشی جێگری سەرۆک پێداگریکرد لەسەر گرنگی ئەوەی وەزارەتی کارەبا هەوڵەکانی بخاتە سەر لایەنی پلاندانانی ستراتیژی و دانانی پلانی ڕوون و گشتگیر بۆ کەرتەکانی بەرهەمهێنان و گواستنەوە و دابەشکردن لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر دیاریکردنی کەموکوڕییەکان و دۆزینەوەی جێگرەوەکان و ئاوڕدانەوە لە دۆسیەی تایبەتکردن.
- مداخەلەکانی خاتوو و بەڕێزان پەرلەمانتاران چڕبوونەوە لەسەر داواکردنی دابەشکردنی وزەی کارەبایی بەردەست بە شێوەیەکی دادپەروەرانە لە نێوان پارێزگاکاندا، و پێداچوونەوە بە هەندێک لەو گرێبەستانەی بۆ وەبەرهێنان لە کێڵگەکانی غاز ئاراستەکراون کە هیچ سوودێکیان نەهێناوەتەدی، و پرسیارکردن لە جێبەجێکردنی بەرنامەی حکومی تایبەت بە وزە و هۆکارەکانی بەردەوامبوونی خراپبوونی لەگەڵ پێویستی دانانی خشتەیەکی کاتی بۆ کۆتاییهێنان بە قەیرانەکە، و دانانی وەزارەت بۆ پلانی کار بۆ قۆناغی ئێستا و داهاتوو و دیدگایەکی ڕوون بەتایبەتی لە ژێر ئەو تەرخانکراوە داراییانەی بۆ دۆسیەی وزە تەرخانکراون، و ئاگاداربوون لە بارودۆخی دابینکردن لە هەموو پارێزگاکان بەپێی سەرژمێری دانیشتووان، و ئاماژەدان بە وەبەرهێنانی پڕۆژەکانی وزەی خۆر و ئاسانکردنی دابینکردنیان بۆ هاوڵاتیان لە ڕێگەی قەرزە ئاسانەکان.
- مداخەلەکان باسیان لە بابەتی قەرزەکانی تایبەت بە کەرتەکانی پیشەسازی و بازرگانی و کشتوکاڵی و نیشتەجێبوون کرد، و ئاستی پابەندبوون لە نێوان دوو وەزارەتی کارەبا و نەوت دەربارەی دۆسیەی دابینکردنی سووتەمەنی، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر گرنگی بەکارهێنانی باشترین بۆ وزە و بەفیڕۆنەدانی، و پابەندکردنی وەبەرهێنەرانی کۆمەڵگە نیشتەجێبووەکان بە دروستکردنی وێستگەکانی وزە بۆ دابینکردنی کارەبا بۆ کۆمەڵگەکان، و پرسیارکردن لە سوودی دووبارەکردنەوەی گرێبەستەکانی چاککردنەوە و فراوانکردنی وێستگەکان بە بڕی زەبەلاح لەگەڵ کۆمپانیا گەورە بیانییەکان و بانگەواز بۆ کردنەوەی هەموو دۆسیەکانی گرێبەستکردن بە پڕۆژەکانی کارەبا بۆ هەڵسەنگاندنی کاری وەزارەتی کارەبا.
- دەنگدان لەسەر کۆمەڵێک ڕاسپاردە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی کارەبا کە دەقیان لەسەر: کردنەوەی هەموو دۆسیەکانی گەندەڵی لە وەزارەتی کارەبا لە ساڵی 2005ەوە و ئاراستەکردنی سەرپێچی جێگیرکراو لە وەزارەتی کارەبا بۆ دەستەی دەستپاکی و دادوەری، و پابەندکردنی وەزارەتی کارەبا بە پێشکەشکردنی پلانێکی ساڵانەی ورد پێش هەر وەرزێکی هاوین کە ڕێژەی تەواوکردن و خشتە کاتییەکان و نیشاندەرەکانی ئەدا لەخۆبگرێت بە مەرجێک بکەوێتە ژێر هەڵسەنگاندنی خولی لەبەردەم ئەنجومەنی نوێنەران، و پێداچوونەوە بە هەموو گرێبەستە وەبەرهێنەکانی ئەو پڕۆژانەی بە جیاکردنەوەکان یان جگە لەوان مۆرکراون و کە سەلمێنراوە هیچ سوودێکی هونەری یان ئابوورییان نییە و گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاسایی بەرامبەر ئەوانەی بوونەتە هۆی بەفیڕۆدانی سامانی گشتی، و وەزارەتی کارەبا بەرنامەیەکی نیشتمانی بۆ وزەی نوێبووەوە بگرێتەبەر لە ڕێگەی فراوانکردن بە بەکارهێنانی سیستەمەکانی وزەی خۆر بۆ ماڵەکان و دوو کەرتی کشتوکاڵی و پیشەسازی بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر تۆڕی نیشتمانی و کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی، و ڕاسپاردنی بانکی ناوەندی عێراقی بە هەماهەنگی لەگەڵ بانکە حکومی و ئەهلییەکان بۆ دەستپێکردنی دەستپێشخەرییەکی دارایکردنی ئاسان کە قەرز بدات بە هەر هاوڵاتییەک بیەوێت سیستەمی وزەی خۆر دابنێت بە سوودی پشتگیریکراو یان بەبێ سوود لەگەڵ ماوەی دانەوەی ئاسوودە و دەستەبەری سادەکراو، و پابەندکردنی وەزارەتی کارەبا بە دانانی میکانیزمێکی هونەری و کارگێڕی بۆ ئاسانکردنی بەستنەوەی سیستەمەکانی وزەی خۆر بە تۆڕی نیشتمانییەوە و سادەکردنی ڕێوشوێنەکانی، و پابەندکردنی وەزارەتی نەوت بە دابینکردنی سووتەمەنی تەواو بۆ کارپێکردنی وێستگە کارەباییەکان بەتایبەتی لە بارودۆخە سەختەکەی ئێستادا لەگەڵ دووبارە هەژمارکردنەوەی بارە دابەشکراوەکان لە پارێزگاکان، سەرباری پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەش کە نوێنەرانی لیژنە پەرلەمانییەکانی هەریەک لە کارەبا و دارایی و پلاندانان و وەبەرهێنان و نەوت و خزمەتگوزارییەکان و دەستپاکی لەخۆبگرێت، و بەدواداچوونی جێبەجێکردنی ئەم ڕاسپاردانە و بەرزکردنەوەی ڕاپۆرتەکەی بۆ ئەنجومەن دەربارەی ڕێژەکانی تەواوکردن و کۆسپەکان بگرێتە ئەستۆ. (بەستەری ڕاسپاردەکان) ئەنجومەنی نوێنەران دەنگ لەسەر ڕاسپاردەکان دەدات بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی کارەبا و ئاراستەکردنیان بۆ حکومەت
- بەڕێز سەرۆکی ئەنجومەن سوپاسی خۆی پێشکەش بە بەڕێز وەزیری کارەبا و کادیری وەزارەتەکە کرد بۆ وردبوونەوە لە وردەکارییە وردەکانی پەیوەست بە قەیرانی کارەبا، و ئامادەیی ئەنجومەنی نوێنەرانی دەربڕی بۆ پێشکەشکردنی پشتگیری بۆ بەرزکردنەوەی بارودۆخی کارەبا.
پاشان بڕیاری هەڵگرتنی دانیشتنەکە درا.